Неліктен қазақстандық мамандар жаппай Өзбекстанға көшіп жатыр?

Қазақстанның еңбек нарығында «ми ағылуының» жаңа толқыны байқалуда. Егер бұрын жоғары білікті мамандар Еуропа, АҚШ немесе Біріккен Араб Әмірліктеріне ұмтылса, қазіргі таңда кәсіби мамандардың назары Өзбекстанға ауды. Көрші ел экономикалық реформалар аясында Қазақстанның дайын кадрларын – қаржыгерлерді, IT-мамандарды, HR-директорлар мен маркетологтарды белсенді түрде тарта бастады. People Consulting сарапшысы Арман Шоқпаров жүргізген зерттеу бұл үрдістің тереңдеп бара жатқанын көрсетті. Ол зерттеу нәтижесін Digital Business-ке жазған колонкасында бөлісті.

Кімдер көшіп жатыр? Экспаттың портреті

Зерттеуге сәйкес, Өзбекстанға көшіп жатқан орташа қазақстандық экспат – 31-35 жас аралығындағы ер адам (65%). Олардың 10-15 жылдық кәсіби тәжірибесі бар, яғни бұл жұмыс іздеп жүрген жас мамандар емес, қалыптасқан сарапшылар мен орта буын басшылары. Негізгі ағын қаржы секторына (49%), IT, медицина және консалтинг салаларына тиесілі. Көбіне бұл мамандар Қазақстандағы мансаптық «төбеге» тіреліп, жаңа мүмкіндіктер іздегендер немесе өзбекстандық компаниялар тарапынан тікелей хантингке (шақыртуға) тап болғандар.

Неліктен Өзбекстан? Басты драйверлер

Мамандарды көрші елге жетелейтін негізгі фактор – жалақының айтарлықтай өсуі. Респонденттердің 40%-ы Өзбекстандағы табысы Қазақстанмен салыстырғанда 100-200%-ға дейін артқанын айтқан. Сондай-ақ жұмыс берушілердің басым бөлігі пәтер жалдау ақысын толық өтеп, тартымды әлеуметтік пакеттер ұсынады. Материалдық игіліктен бөлек, «нөлден бастап құру» мүмкіндігі, ауқымды нарық және кәсіби сынақтар да маңызды рөл атқарады. Қазақстандық мамандар үшін бұл халықаралық экспаттық тәжірибе жинақтаудың ең тиімді әрі жақын жолы болып отыр.

Қиындықтар

Алайда көшкен мамандардың бәрі бірдей дән риза емес. Көбіне алғашқы 6 айдағы эйфориядан кейін адаптациялық дағдарыс басталады. Қазақстан цифрландыру мен корпоративтік стандарттар бойынша көршісінен 10-15 жылға алда болғандықтан, экспаттар Өзбекстандағы бизнес-ортаның шикілігіне, бюрократияға және ашық емес процестерге шағымданады. Дегенмен жоғары табыс пен кәсіби өсім бұл қолайсыздықтарды жауып кетеді.

Қазақстан не жоғалтты?

Ең алаңдатарлық дерек – Өзбекстанға кеткендердің 63%-ы жақын арада елге оралуды жоспарлап отырған жоқ. Олар Ташкентті Еуропаға немесе Оңтүстік-Шығыс Азияға өту үшін баспалдақ ретінде пайдаланады. Сарапшының пікірінше, қазір көрші елде 1000-ға жуық қазақстандық «ақ жағалылар» еңбек етіп жатыр. Бұл Қазақстан үшін «интеллектуалдық донорлық» деген сөз: мемлекет қаржы шығарып өсірген мамандар енді өзге елдің экономикасын көтеріп жатыр. Егер отандық бизнес кадрларды ұстап қалу стратегиясын өзгертпесе, елдегі басқарушы буынның деградациясы мен инвестициялық тартымдылықтың төмендейтіні сөзсіз.