Кинотеатрлар монополиясы: Қазақ киносы неге қарызға батып жатыр?

Мәжіліс депутаты Елнұр Бейсенбаев отандық кино индустриясын тығырыққа тіреп отырған кинотеатрлар монополиясына қатысты Үкіметке өткір сауал жолдап, нарықтағы әділетсіздікті ашық әшкереледі. Оның айтуынша, ірі кинотеатр желілері өздерінің басым жағдайын пайдаланып, фильм кассасынан түскен жалпы түсімнің 50%-ын алғашқы күннен бастап иемденіп отыр. Бұл ұсталым таза пайдадан емес, тікелей сатылған билеттердің жалпы сомасынан алынады.

 «Бұл пайданың пайызы емес, нақ осы түскен кассалық алымның пайызы. Режиссерлер мен продюсерлер кинотеатрлар тарапынан болатын қысымнан қорқып, үндемеуге мәжбүр. Осы жағдай қазақстандық кинобизнесті тұншықтырып жатыр», – деді депутат.

Бейсенбаевтың пайымдауынша, осы әділетсіздік отандық киноның сапасына тікелей әсер етуде. Фильм өзін-өзі ақтауы үшін оның кассалық жиыны бюджетінен кем дегенде 3 есе көп болуы шарт.

«Неліктен бізде тек комедиялар түсіріледі де, маңызды тарихи, мәдени фильмдер шықпайды деген сұрақтың жауабы да осында жатыр. Күрделі дүниелерге ақша жетпейді, себебі табыстың бәрін монополист кинотеатрлар иемденіп алады», – деді ол. 

Депутат мемлекет қаржысына түсірілген фильмдердің табысын жеке желілердің иемденуін ерекше сынға алды. Мәселен, бюджеті 190 млн теңге болған «Qaitadan» фильмі 1 млрд теңгеден астам касса жинағанымен, оның 550 миллионын кинотеатрлар алған. Яғни, жеке бизнес мемлекеттік инвестициядан бірнеше есе көп пайда тауып отыр. Осыған байланысты «Amanat» партиясының фракциясы маңызды ұсыныс тастады: киностудия өз өндірісіне кеткен шығынды толық өтеп алғанша, кинотеатрлар түсімнен үлес алмауы тиіс. Пайданы бөлісу тек жоба өзін-өзі ақтағаннан кейін ғана басталуы керек.

Қазіргі таңда елдегі кинозалдардың 40%-ын Kinopark пен Kinoplexx желілері бақыласа, мегаполистерде Chaplin және Cinemax үстемдік етуде. Депутат бұл шектеулі топтардың «көлеңкелі» келісімдерін және баға саясатын Бәсекелестікті қорғау агенттігі (АЗРК) мен құзырлы мемлекеттік органдар шұғыл тексеруі қажет деп есептейді. Бұл мәселе шешілмесе, қазақ киносы тек коммерциялық жеңіл жанрлардың деңгейінде қалып қоюы мүмкін.