PISA-2025 нәтижесі шықты: Қазақстан оқушылары қай деңгейде?

Қазақстандық 15 жастағы оқушылардың PISA-2025 зерттеуіндегі математика нәтижесі 2022 жылмен салыстырғанда төмендеді. Ал оқу сауаттылығы мен жаратылыстану бойынша көрсеткіштер айтарлықтай өзгерген жоқ. Қазақстан үш бағыт бойынша да Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының орташа көрсеткішінен төмен нәтиже көрсетті, деп хабарлады ұйым.

PISA-2025 зерттеуіне Қазақстандағы 643 білім беру ұйымынан 22 680 оқушы қатысты. Олар елдегі шамамен 324,6 мың 15 жастағы жасөспірімді қамтитын іріктемені құрайды. Жалпы зерттеуге әлемнің 91 елі мен аумағынан 760 мыңнан астам оқушы қатысқан. Қазақстан бойынша жиналған деректер PISA-ның сапа талаптарына сай деп танылды.

Қазақстанда жаратылыстану бойынша оқушылардың 52 пайызы кемінде екінші, яғни негізгі білім деңгейіне жеткен. ЭЫДҰ елдеріндегі орташа көрсеткіш – 74 пайыз. Қазақстандық оқушылардың ең жоғары бесінші және алтыншы деңгейге жеткендерінің үлесі өте аз.

Математикада жағдай төменірек: қазақстандық оқушылардың 44 пайызы ғана негізгі деңгейге жеткен. ЭЫДҰ бойынша бұл көрсеткіш – 65 пайыз. Ал күрделі математикалық тапсырмаларды орындай алатын жоғары нәтижелі оқушылар Қазақстанда шамамен 1 пайыз болса, ЭЫДҰ елдеріндегі орташа үлес – 8 пайыз. 2022 жылмен салыстырғанда Қазақстанның математикадағы нәтижесі төмендеген.

Оқу сауаттылығы бойынша қазақстандық оқушылардың 36 пайызы ғана кемінде екінші деңгейге жетті. ЭЫДҰ елдерінде орташа көрсеткіш – 69 пайыз. Жоғары деңгейдегі ұзақ мәтіндерді түсініп, дерек пен пікірді ажырата алатын оқушылардың үлесі Қазақстанда өте аз. Дегенмен елдегі оқу сауаттылығының орташа нәтижесі 2009 жылдан бері айтарлықтай өзгермеген.

PISA-2025-те алғаш рет цифрлық ортада білім алуға байланысты жаңа бағыт енгізілді. Онда оқушылардың есептеу арқылы мәселе шешу және цифрлық ортада өздігінен білім алу қабілеті бағаланды. Қазақстан бұл бағытта да ЭЫДҰ-ның орташа көрсеткішінен төмен нәтиже көрсетті.

Әлемде жағдай қандай?

PISA-2025 нәтижесі Қазақстандағы ғана емес, әлемдік білім жүйесіндегі мәселелерді де көрсетті. ЭЫДҰ дерегіне сүйенген Reuters мәліметінше, зерттеуге қатысқан елдердегі оқу сауаттылығының орташа нәтижесі осы ғасырдағы ең төменгі деңгейге түскен. Орташа көрсеткіш 2012 жылғы 501 ұпайдан 2025 жылы 466 ұпайға дейін төмендеді. Математикадағы орташа нәтиже 469, жаратылыстануда 486 ұпай болды.

Әлемдік көрсеткіштерде Шығыс Азия елдері мен аумақтары алдыңғы қатарға шықты. Қытайдың зерттеуге қатысқан өңірлері, Сингапур, Тайвань, Жапония және Оңтүстік Корея жоғары нәтиже көрсетті. Мысалы, математикадан ең жоғары деңгейге жеткен оқушылардың үлесі Қытайдың қатысқан өңірлерінде 54 пайыз, Сингапурда 37 пайыз, Тайванда 32 пайыз болды. Қазақстанда бұл көрсеткіш – 1 пайыз.

ЭЫДҰ әлемдегі нәтижелердің төмендеуін тек індет салдарымен байланыстырмайды. Зерттеуде оқушылардың экран алдында өткізетін уақытының артуы, әлеуметтік желілер мен өзге цифрлық алаңдарға алаңдау, кітапты қызығушылықпен оқудың азаюы және жасанды интеллект құралдарын шамадан тыс пайдалану білім нәтижесіне кері әсер етуі мүмкін екені көрсетілген.

Қазақстанда отбасылық қолдау көрсеткіші де төмендеген. 2022 жылы оқушылардың 68 пайызы ата-анасы аптасына кемінде бір рет мектепте не істегенін сұрайтынын айтса, 2025 жылы бұл көрсеткіш 54 пайызға түскен. Мектептегі мәселелерін ата-анасымен аптасына кемінде бір рет талқылайтындардың үлесі 61 пайыздан 45 пайызға азайған.

PISA зерттеуі үш жыл сайын 15 жастағы оқушылардың алған білімін күнделікті өмірдегі мәселелерді шешуге қаншалықты қолдана алатынын бағалайды. Қазақстан зерттеуге 2009 жылдан бері қатысып келеді.