Ұлттық қор таусылса не болады? Валюта нарығындағы үрейлі болжам

2025 жылдың басындағы құбылмалы кезеңнен кейін теңге бірнеше ай бойы нығаю үстінде, деп хабарлайды"Inbusiness.kz" тілшісі.

Қазіргі таңда теңге бағамының нығаюы байқалғанымен, бұл үрдіс тұрақты емес және оның артында елеулі құрылымдық қауіптер жатыр. QazExpertClub сарапшысы Венера Жаналинаның пікірінше, бүгінде ұлттық валюта сыртқы факторлар мен ішкі теңгерімсіздіктердің "қауіпті коктейліне" тап болып отыр. АҚШ Федералды резервтік жүйесінің қатаң саясаты долларды жаһандық деңгейде нығайтып, дамушы нарықтарға қысым көрсетуде. Бұған қоса, мұнай мен металл бағасының тұрақсыздығы Қазақстанның экспорттық кірісіне тікелей әсер етіп, теңгенің басты тірегін әлсіретуде.

Экономист Жәнібек Айғазин теңгенің негізгі осалдығын экономиканың моноресурстық құрылымынан көреді. Біздің ел әлі де мұнай мен астық бағасына тым тәуелді. 2025 жылдың қорытындысы көрсеткендей, экспорт көлемінің азаюы мен импорттың өсуі валюта нарығындағы ішкі қысымды арттыра түсті.

Қаржыгер Расул Рысмамбетов теңгенің бүгінгі "күшін" екі уақытша фактормен түсіндіреді. Біріншісі - Ұлттық қордан бюджетті толтыру үшін жасалатын ірі трансферттер. Нарыққа доллардың көптеп шығуы ұсынысты арттырып, бағамды төмен ұстап тұр. Екіншісі - "керри-трейд" стратегиясы. Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесінің жоғары болуы (18%) шетелдік спекулянттар үшін өте тартымды. Олар долларын теңгеге айырбастап, біздің нарықта жоғары пайызбен табыс табуда. Алайда бұл - "ыстық ақша". Кез келген жаһандық немесе ішкі селкілдес кезінде инвесторлар қаржысын бір сәтте алып шығып, теңгенің күрт құлдырауына (девальвацияға) соқтыруы мүмкін.

Геосаяси тәуекелдер де аз емес. Ел экспортының 80%-ын тасымалдайтын Каспий құбыр консорциумындағы (КТК) кез келген техникалық немесе саяси іркіліс валюта түсімін бірден тоқтатады. Сондай-ақ, АҚШ-тағы "Трамп факторы" - жаңа тарифтік соғыстар мен әлемдік экономиканың фрагментациясы шикізатқа деген сұранысты төмендетіп, біздің экономикаға жанама соққы береді.

Осындай белгісіздік жағдайында сарапшылар жинақтарды "60/40" формуласымен сақтауды ұсынады:
 

• Активтердің 50-60%-ын теңгеде (депозиттер мен облигациялар) ұстау жоғары пайыздық мөлшерлеме есебінен табыс әкеледі;
• 40-50%-ын валютада (доллар, еуро) сақтау девальвация қаупінен қорғайды;
• Қосымша 5-10%-ын алтынға салу жаһандық дағдарыстар кезінде қауіпсіздік жастығы болады.

Жәнібек Айғазиннің айтуынша, тым күшті теңгенің де өз зияны бар. Ол отандық тауар өндірушілердің өнімін сыртқы нарықта қымбаттатып, олардың бәсекеге қабілеттілігін жояды. Сондықтан алдағы уақытта валюта бағамының құбылмалылығы - уақытша құбылыс емес, біз бейімделуіміз керек жаңа экономикалық шындық болмақ.