Президент Жолдауы: ШҚО-да инфрақұрылым жаңарып, жаңа экономикалық мүмкіндіктер ашылады

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына Жолдауында ел дамуының алдағы кезеңіне арналған негізгі міндеттерді айқындады. Инфрақұрылымды жаңарту, көлік-логистика жүйесін дамыту, энергетикалық қауіпсіздікті күшейту, ауыл шаруашылығының тиімділігін арттыру, цифрлық технологияларды енгізу және кәсіпкерлікті қолдау – Жолдауда белгіленген басты бағыттардың қатарында. Бұл міндеттердің жүзеге асырылуы Шығыс Қазақстан облысының әлеуметтік-экономикалық дамуына да жаңа мүмкіндік береді.

Президент елдің инфрақұрылымдық әлеуетін арттыруға ерекше мән берді. Осы бағыттағы жұмыстарды жандандыру үшін 2027 жылды Жалпыхалықтық ауқымды құрылыс жылы деп жариялау ұсынылды. Алдағы уақытта еліміздің барлық өңірінде әлеуметтік, көлік және инженерлік инфрақұрылым нысандарын салу мен жаңарту көзделіп отыр. Оның ішінде автомобиль жолдары, әуежайлар, вокзалдар, медициналық мекемелер, білім беру ұйымдары, спорт кешендері мен мәдениет нысандары бар.

Шығыс Қазақстан облысында құрылыс саласындағы жұмыс қазірдің өзінде қарқын алып келеді. Жыл басынан бері өңірде 216 мың шаршы метрден астам тұрғын үй пайдалануға берілді. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңіндегі көрсеткіштен 2,8 пайызға көп.

2026 жылы облыста жалпы ауданы 961,1 мың шаршы метр болатын тұрғын үйлер салынып жатыр. Жыл соңына дейін 39 көпқабатты тұрғын үйді пайдалануға беру көзделген. Оның 28-і Өскеменде, екеуі Зайсанда, қалғандары Алтай, Қатонқарағай және Үлкен Нарын аудандарында орналасқан. Бұдан бөлек, «Бірқабатты Шығыс» бағдарламасы аясында 401 пәтерді пайдалануға беру жоспарланып отыр.

Әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту жұмыстары да жалғасуда. Қазір өңірде алты әлеуметтік нысан пайдалануға берілген. Оның біреуі білім беру саласына, бесеуі денсаулық сақтау саласына тиесілі.

Сонымен қатар биыл Өскеменде волейбол орталығы мен 400 орындық тергеу изоляторының құрылысы басталды. Зайсан ауданының Сарытерек ауылында спорт модулі салынып жатыр. Бұл жобалар елді мекендердегі әлеуметтік нысандардың қолжетімділігін арттыруға бағытталған.

Мемлекет басшысының айтуынша, 2029 жылдың соңына дейін инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыру үшін Ұлттық қордан шамамен 6,5 триллион теңге бөлу көзделіп отыр. Бұл қаражат өңірлердегі құрылыс қарқынын арттыруға, елді мекендердің инфрақұрылымын жақсартуға және тұрғындар үшін қолайлы орта қалыптастыруға жұмсалмақ.

Шығыс Қазақстан үшін көлік инфрақұрылымын дамыту, елді мекендер арасындағы қатынасты жақсарту және туристік бағыттардың қолжетімділігін арттыру да маңызды. Осы тұрғыдан алғанда облыстың екі ауданында салынып жатқан әуежайлардың өңір үшін маңызы жоғары.

Мемлекет басшысы Жолдауда авиациялық инфрақұрылымды дамыту мәселесіне арнайы тоқталып, Зайсан мен Қатонқарағайдағы әуежайларды жақын уақытта пайдалануға беру жоспарланып отырғанын атап өтті. Жаңа әуежайлар өңірдің шалғай аудандарына қатынауды жеңілдетіп қана қоймай, туристік әлеуетін де арттыруға мүмкіндік береді.

Президент авиация саласын дамытумен бірге бүкіл көлік жүйесін цифрландыру қажеттігін айтты. Халықаралық бағыттардағы тасымалды заманауи технологиялар арқылы басқару, құжат айналымын электрондық форматқа көшіру және транзиттік ағындарды тиімді үйлестіру Қазақстанның Еуразиядағы ірі көлік-логистика орталығы ретіндегі мүмкіндігін кеңейтуге тиіс.

Жол инфрақұрылымының сапасы да Жолдауда көтерілген негізгі мәселелердің бірі болды. Мемлекет басшысы автомобиль жолдарын салу мен жөндеу кезіндегі жауапкершілікті нақтылап, республикалық және жергілікті маңызы бар жолдардағы жұмыстарды Үкімет деңгейінде бақылауды тапсырды.

Қасым-Жомарт Тоқаев жол құрылысы кезінде сапа талаптарын қатаң сақтау керектігін атап өтті. Президент жауапкершілікті бір мемлекеттік органнан екіншісіне ысыра беру тәжірибесін сынға алып, жолдың сапасына жауапты тараптар нақты белгіленуге тиіс екенін айтты. Сондай-ақ келесі жылы барлық автомобиль өткізу бекеттерін сапалы жаңғыртуды аяқтау міндетін қойды.

Шығыс Қазақстан үшін жолдардың жағдайы облыс орталығы мен аудандар арасындағы байланысты қамтамасыз етуде айрықша рөл атқарады. Сапалы жол ауыл шаруашылығы өнімдерін тасымалдауға, елді мекендер арасындағы қатынасты жақсартуға және туристік бағыттарды дамытуға мүмкіндік береді.

Сондықтан жол желісін жаңарту, қозғалыс қауіпсіздігін арттыру және салынған нысандардың сапасын бақылау өңірдің әлеуметтік-экономикалық дамуына тікелей ықпал етеді. Биыл облыс бойынша 630 шақырым жолды жөндеу жоспарланған.

Жуырда республикалық маңызы бар Өскемен – Алтай – Үлкен Нарын – Қатонқарағай – Рахман қайнарлары автомобиль жолының 437–450-шақырымы аралығындағы бөлігі пайдалануға берілді. Соның нәтижесінде Рахман қайнарлары шипажайына баратын жол жеңілдей түсті. Бұл туристік нысандардың қолжетімділігін арттыруға да мүмкіндік береді.

Жолдауда энергетикалық инфрақұрылымды нығайтуға да басымдық берілді. Мемлекет басшысы ел экономикасының тұрақты дамуы сенімді әрі жеткілікті энергия қорына тікелей байланысты екенін атап өтті.

Қазақстанда жыл сайын 123 миллиард киловатт-сағат электр энергиясы өндірілгенімен, өнеркәсіптің өсуі, құрылыс көлемінің ұлғаюы және экономиканың цифрлануы электр энергиясына деген сұранысты арттырып отыр.

Осыған байланысты Мемлекет басшысы 2029 жылға қарай электр энергиясын өндіруде тұрақты артық қуатқа қол жеткізу міндетін қойды. Ол үшін жаңа электр станцияларын салу, қолданыстағы энергетикалық нысандарды жаңарту, электр беру желілерін дамыту және жаңартылатын энергия көздерін кеңінен пайдалану қажет. Соның ішінде күн энергетикасын дамытуға да мән беріліп отыр.

Бұл міндет Шығыс Қазақстан үшін де өзекті. Биыл Өскеменде жылу электр орталығын кеңейтуге бағытталған үш жылдық жоба басталды. Жобаның жалпы құны 140 млрд теңгені құрайды.

Жоба аясында электр қуаты 100 МВт болатын турбоагрегат және жылу қуаты сағатына 130 Гкал болатын қазандық агрегатын орнату көзделген. Жаңа қуат көздері Өскеменнің жылуға деген қажеттілігін өтеуге, сондай-ақ жаңадан салынған тұрғын үйлер мен басқа да нысандарды жылу желілеріне қосуға мүмкіндік береді.

Шығыс Қазақстанның өнеркәсіптік әлеуетін ескерсек, энергетикалық инфрақұрылымның сенімділігі өңір экономикасы үшін ерекше маңызды. Өндірістік кәсіпорындардың тұрақты жұмысы, жаңа өндірістердің іске қосылуы және инвестициялық белсенділіктің артуы жеткілікті энергия қуатына тікелей байланысты.

Жолдауда цифрландыру мен жасанды интеллектіні экономиканың түрлі саласына енгізуге де айрықша назар аударылды. Бұл технологиялар мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттырып, шешім қабылдау кезінде деректерді кеңінен пайдалануға мүмкіндік береді.

Президент бюджет қаражатын жоспарлау мен басқаруда жасанды интеллект құралдарын қолдануды, орынсыз шығындардың алдын алуды тапсырды. Мұндай технологияларды пайдалану мемлекеттік ресурстарды тиімді жұмсауға, шешімдердің сапасын арттыруға және бюджет қаражатының қайда әрі қалай жұмсалғанын бақылауды күшейтуге мүмкіндік береді.

Цифрландырудың тағы бір бағыты – қашықтан жұмыс істеу мүмкіндігін кеңейту. Бұл әсіресе ауылдар мен шағын қалалардың тұрғындары үшін маңызды. Цифрлық қызметтердің дамуы азаматтарға тұрғылықты жерінен шықпай-ақ жұмыс істеуге, электронды сауда арқылы өнімін сатуға және басқа өңірлердегі тапсырыс берушілерге қызмет көрсетуге жол ашады.

Мұндай мүмкіндіктерді кеңейту үшін ең алдымен сапалы интернет, қолжетімді оқыту жүйесі және кәсіп жүргізуге қолайлы жағдай қажет. Қазір Шығыс Қазақстандағы 349 елді мекеннің 307-сі интернетке қосылған. Бұл өңір халқының 99 пайызын қамтиды.

Халқы аз және шалғай орналасқан ауылдарды интернетпен қамтамасыз ету үшін әр елді мекеннің географиялық ерекшелігіне қарай жеке техникалық шешімдер қарастырылып жатыр. «Қолжетімді интернет» ұлттық жобасы аясында талшықты-оптикалық байланыс желілерінің құрылысы басталды.

Жоба бойынша облыстың 204 елді мекенін жоғары жылдамдықты интернетке қосу көзделген. Бұдан бөлек, байланыс операторларымен бірлесіп, ұялы байланыс желісі жетпейтін аумақтарды қысқарту жұмыстары жүргізілуде.

Цифрлық технологияларды ауыл шаруашылығында пайдалану да Шығыс Қазақстан үшін келешегі зор бағыттардың бірі. Өңірде мұндай технологияларды кеңінен қолдануға қажетті негіз біртіндеп қалыптасып келеді.

Қазіргі кезде облыстағы егіс алқаптарының 40 пайыздан астамында дәлме-дәл егіншілік технологиялары қолданылады. Шаруашылықтар спутниктік навигацияны, егістікті бақылау құралдарын және өндірісті басқарудың цифрлық жүйелерін пайдаланып жүр.

Өскемен құс фабрикасының бройлер өсіретін алаңдарында микроклиматты автоматты түрде басқару және қашықтан бақылау жүйелері жұмыс істейді. Осындай жүйелер арқылы жиналған мәліметтер алдағы уақытта жасанды интеллектіні ауыл шаруашылығында кеңінен қолдануға негіз бола алады.

Атап айтқанда, жасанды интеллект көмегімен өнімділікті болжау, егін шығымын бағалау, өндірістегі ықтимал тәуекелдерді ерте анықтау бағыттарын дамытуға мүмкіндік бар. Жолдауда белгіленген міндеттерге сәйкес, мұндай технологияларды енгізудің басты мақсаты – ресурсты үнемдеу, шығынды азайту және шаруашылықтардың тиімділігін арттыру.

Шығыс Қазақстанда жастардың кәсіби дамуына және технологиялық идеяларын жүзеге асыруына да жағдай жасалып келеді. Tomorrow School және Oskemen Hub орталықтары жастарға еңбек нарығында сұранысқа ие цифрлық дағдыларды меңгеруге, өз жобаларын әзірлеуге және тәжірибе алмасуға мүмкіндік бермек.

Бұл алаңдарда жастар команда құрып, жобаларын дамытуға қолдау алып, бизнес пен мемлекеттік органдардың нақты міндеттеріне арналған технологиялық шешімдер әзірлей алады. Мұндай орталықтар өңірдегі жаңа технологиялық ортаны қалыптастыруға және жас мамандардың әлеуетін пайдалануға бағытталған.

Президент Жолдауында ауыл шаруашылығының тиімділігін арттыруға, өнімді терең өңдеуге және еңбек өнімділігін көтеруге де ерекше мән берілді. Мемлекет басшысы елімізде ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу бағытында жүзеге асырылып жатқан табысты жобаларды атап өтіп, осындай тәжірибені басқа өңірлерге кеңінен таратудың маңызын айтты.

Сонымен қатар мал шаруашылығында заманауи тәсілдерді қолдану, тауарлы-сүт фермаларын дамыту және ет кластерлерін құру мәселесіне назар аударылды. Шығыс Қазақстан үшін бұл бағыттардың маңызы жоғары. Өңірде ауыл шаруашылығы дәстүрлі түрде экономиканың негізгі салаларының бірі саналады.

Өнімді тек шикізат күйінде сатумен шектелмей, оны өңдеу көлемін арттыру жергілікті өнімнің қосылған құнын көбейтуге мүмкіндік береді. Бұл өз кезегінде жаңа өндіріс орындарын ашуға, ауылдық жерлерде жұмыспен қамтуды арттыруға және жергілікті экономиканың тұрақтылығын нығайтуға ықпал етеді.

Өндірістік тізбекті кеңейту, заманауи технологияларды енгізу және инвестиция тарту ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Бұл ретте мемлекеттік қолдау шаралары мен озық тәжірибені енгізудің маңызы зор.

Жолдауда кәсіпкерлікті қолдау мәселесі де қамтылды. Қасым-Жомарт Тоқаев бизнестің дамуына кедергі келтіретін әкімшілік тосқауылдарды азайтып, кәсіпкерлер үшін тұрақты әрі түсінікті ережелер қалыптастыру қажеттігін айтты.

Президент жаңа Салық кодексін қолдану барысында туындаған мәселелерді зерделеуді, қайшылықтарды жоюды, нормаларды әртүрлі түсіндіруге жол бермеуді және кәсіпкерлерге түсетін артық жүктемені азайтуды тапсырды.

Сонымен бірге микро және шағын бизнес субъектілерін тексеруге үш жылдық мораторий енгізу мүмкіндігін қарастыру ұсынылды. Бұл бастама кәсіпкерлерге түсетін әкімшілік қысымды азайтып, бизнестің дамуына қолайлы жағдай қалыптастыруға бағытталған.

Мемлекет басшысының айтуынша, бизнеске негізсіз кедергі келтіруге жол бермеу, әділ бәсекені қамтамасыз ету және отандық өндірушілерді қолдау ұлттық экономиканың дербестігін нығайту үшін маңызды.

Шағын және орта кәсіпкерлік өңірлердегі экономикалық белсенділікті арттыруға, жаңа жұмыс орындарын ашуға және тұрғындардың табысын көбейтуге ықпал етеді. Сондықтан кәсіпкерлер үшін қолайлы орта қалыптастыру, инвестициялық жобаларды жүзеге асыруға жағдай жасау және жергілікті өндірісті дамыту өңірлік саясаттың маңызды бағыттарының бірі болып қала береді.

Жолдауда белгіленген бастамалардың түпкі мақсаты – ел экономикасының тұрақты дамуын қамтамасыз ету, өңірлерде жаңа мүмкіндіктер қалыптастыру және халықтың әл-ауқатын арттыру.

Инфрақұрылымды жаңарту, жол мен әуе қатынасын жақсарту, энергетикалық қуатты арттыру, ауыл шаруашылығын технологиялық тұрғыдан жаңғырту, цифрландыру және кәсіпкерлікті қолдау бағытындағы міндеттерді жүйелі жүзеге асыру Шығыс Қазақстанның экономикалық әлеуетін толық пайдалануға мүмкіндік бермек.