Неге биыл Абай сыйлығы берілмеді: Қарин сыйлықты беру тәртібі қалай өзгеретінін айтты

Абай атындағы әдебиет пен өнер саласындағы мемлекеттік сыйлықты беру тәртібі мен ережесіне үлкен өзгеріс енгізіледі. Вице-президент, сыйлық жөніндегі комиссия төрағасы Ерлан Қарин биыл марапаттың неге ешкімге берілмегенін түсіндіріп, жүйеге тұтастай реформа қажет екенін мәлімдеді.

Қариннің айтуынша, биыл ұсынылған туындылардың барлығы дауысқа салынғанымен, бірде-бір жұмыс комиссия мүшелерінің айқын басым даусын жинай алмаған. Керісінше, туындыларды қолдамаған немесе қалыс қалған комиссия мүшелерінің үлесі басым болған.

«Мемлекеттік сыйлық – тұлғаға емес, туындыға берілетін сыйлық. Осының аражігін ажыратып алған дұрыс», – деді Қарин.

Ол белгілі бір адамды ренжітпеу немесе оның беделіне бола марапат беру өнердің дамуына да, мемлекеттік сыйлықтың мәртебесіне де пайда әкелмейтінін атап өтті.

Не өзгереді?

Қариннің сөзінше, Абай атындағы мемлекеттік сыйлықтың талаптары мен оны беру тәртібі ғана емес, марапаттың мазмұны мен сипаты да өзгеруі керек.

Ол Нобель сыйлығын мысалға келтіріп, беделді марапат адамның белгілі бір жасқа толуына емес, жаңалық пен жаңашылдыққа берілетінін айтты. Осыған байланысты Абай сыйлығына да автордың мерейтойын, материалдық жағдайын немесе басқа жеке себептерді негіз етіп ұсыну тәжірибесінен бас тарту қажет деп есептейді.

«Абай атындағы мемлекеттік сыйлықты мерейтой иесіне, үміткердің материалдық жағдайына және басқадай себептерге байланысты ұсыну жалпы дұрыс емес. Сондықтан мемлекеттік сыйлық тәртібі мен ережесіне үлкен өзгеріс енгіземіз», – деді Қарин.

Комиссияның қорытынды отырысында реформаның бірнеше нақты бағыты да ұсынылды. Атап айтқанда, туындыларды бағалау шарттарын қайта қарау, сараптамалық сүйемелдеу тетіктерін жетілдіру және байқауға іріктеу рәсімдерін жүйелеу көзделіп отыр.

Алайда жаңа талаптардың нақты қандай болатыны, олар қашан бекітілетіні және келесі байқаудан бастап қолданыла ма деген мәселе әзірге нақтыланған жоқ.

Неге биыл сыйлық берілмеді?

2026 жылғы байқауға бастапқыда әдебиет пен өнер саласындағы 32 жұмыс ұсынылған. Оның жетеуі екінші кезеңге өтті. Финалда әдебиет, театр, музыка және бейнелеу өнері салаларындағы осы жұмыстар қаралды.

Дауыс беру нәтижесінде комиссия олардың ешқайсысы бойынша ортақ келісімге келе алмады. Соның нәтижесінде биыл Абай атындағы мемлекеттік сыйлықты ешкімге бермеу туралы шешім қабылданды.

Қарин мұндай жағдай мемлекеттік сыйлықтар тарихында бұрын да болғанын еске салды. 2023 жылы Ахмет Байтұрсынұлы атындағы гуманитарлық ғылымдар саласындағы мемлекеттік сыйлық лайықты жұмыстар болмағандықтан берілмеген.

Оның мәліметінше, 2000 жылдардан бері Абай атындағы мемлекеттік сыйлық 60-қа жуық адамға табысталған. Президент шешімімен сыйлық иегерлеріне берілетін ақшалай марапат та ұлғайтылған.

Қариннің пікірінше, сыйлықтың мәртебесі мен мемлекет тарапынан берілетін қолдау артқан сайын оған ұсынылатын туындыларға қойылатын талап та соған сай болуы керек.