Студенттердің шәкіртақысы ресми табыс ретінде есептеледі - енді олар ипотека рәсімдей алады

Қазақстандық студенттер үшін баспана алудың жаңа құқықтық тетіктері бекітілді. Мемлекеттік грант негізінде білім алып жатқан студенттер бұдан былай еліміздің ересек, жұмыспен қамтылған азаматтарымен тең дәрежеде тұрғын үй заемын рәсімдеу құқығына ие болды. Тұрғын үй нарығындағы бұл маңызды өзгеріс операторы «Отбасы банк» АҚ болып табылатын мемлекеттік «Наурыз» тұрғын үй бағдарламасы аясында жүзеге асырылуда. Айта кету керек, бұл отандық банк жүйесінің тәжірибесінде студенттік шәкіртақыны ресми және тұрақты табыс көзі ретінде танудың алғашқы прецеденті болып табылады.

Бағдарлама шарттарына сәйкес, студенттерге ипотекалық несие берудің негізгі талабы — бір немесе екі кепілгердің (поручитель) тартылуы. Көп жағдайда кепілгер ретінде үміткердің ата-анасы әрекет етеді, алайда заңнама талаптарына сай кез келген үшінші тұлғаның кепілдік беруіне жол берілген. Бұл ретте шәкіртақы ресми расталған табыс ретінде міндетті түрде есепке алынады және онсыз кепілгер арқылы да заем рәсімдеу мүмкін емес. «Отбасы банк» бекіткен ереже бойынша, ресми табыс түрлеріне еңбекақы, кәсіпкерлік қызметтен түсетін пайда, қызмет көрсету келісімшарттары бойынша сыйақылар, жәрдемақылар, тұрғын үй төлемдері және шәкіртақы жатады. Сондай-ақ, балаларына алдын ала көмектесуді жоспарлаған отбасылар үшін банкте арнайы салым тетігі қарастырылған: ата-аналар өз атына депозит ашып, 3 жыл бойы алғашқы жарна жинағаннан кейін, оны студентке өтеусіз негізде қайта рәсімдеп бере алады.

«Наурыз» бағдарламасы бойынша заем мерзімі 19 жылға дейінгі кезеңді қамтиды. Сыйақы мөлшерлемесі халықтың әлеуметтік осал топтары (ХӘОТ) үшін жылдық 7%-ды, ал қатысушылардың өзге санаттары үшін 9%-ды құрайды. Несиелендіру процесі екі кезеңнен тұрады: алғашқы 8 жыл ішінде қатысушы жоғарылатылған төлеммен алдын ала заемды өтейді, ал депозитте тұрғын үй құнының 50%-ы жинақталған сәтте тұрғын үй заемына көшіп, мөлшерлеме жылдық 3,5–5%-ға дейін төмендейді. Алғашқы жарна көлемі ішкі әрлеу жұмыстары жүргізілген бастапқы нарықтағы баспаналар үшін 10%-дан, өзге жағдайларда 20%-дан басталады. Бөлінген несие қаражатының 20%-нан аспайтын бөлігін сатып алынатын пәтерді жөндеу жұмыстарына бағыттауға рұқсат етілген. Заемның максималды сомасы Астана және Алматы қалалары үшін 36 млн теңге, ал өзге өңірлер үшін 30 млн теңге көлемінде шектелген. Сондай-ақ, бағдарлама аясында Астана, Алматы және облыс орталықтарында тек бастапқы нарықтан (жаңа тұрғын үйлер) ғана пәтер сатып алуға болады, ал қайталама нарықтан баспана алу мүмкіндігі тек моноқалалар, аудан орталықтары мен ірі ауылдық елді мекендер үшін ғана қолжетімді.

Бағдарламаға қатысу үшін үміткерлердің жасы 18 бен 63 жас аралығында болуы және соңғы 6 ай ішінде ресми табысының болуы міндетті. Негізгі талаптардың бірі — өтінім берушінің, оның жұбайының (зайыбының) және кәмелетке толмаған балаларының меншігінде соңғы 5 жыл ішінде тұрғын үйдің болмауы шарт (ата-анасының меншігіндегі мүлік есепке алынбайды). Сонымен қатар, «Отбасы банктегі» депозитте кемінде 2 миллион теңге көлемінде қаражат болуы тиіс, бұл ретте қаражатты өтінім берер алдында біржола енгізуге болады, жинақтау мерзіміне талап қойылмайды. Қатысушыларды іріктеу арнайы балдық жүйе бойынша жүргізілді. Қосымша балдар үміткердің әлеуметтік мәртебесіне, балаларының болуына, ресми некеге, 35 жасқа дейінгі жас ерекшелігіне және депозит бойынша есептелген сыйақы мөлшеріне қарай берілді. Статистикалық мәліметтерге сәйкес, 2026 жылы бағдарламаға қатысуға 26 822 өтінім қабылданып, оның ішінде 16 000 өтінім мақұлданды. Қатысушылардың орташа жасы 32 жасты құрады. Тізімге енген азаматтар ағымдағы жылдың 12 мамырына дейін несиелік өтінімдерін өткізіп үлгерді, ал оларға тиісті баспананы тауып, сатып алу үшін 6 ай уақыт беріледі.