2025 жылы әлемде өлім жазасы күрт артты: Ең жоғары көрсеткіш Иранда

2025 жылы әлем бойынша кемінде 2 707 адам өлім жазасына кесілген. Amnesty International өз есебінде осындай деректерді келтірді. Ұйымның мәлімдеуінше, бұл көрсеткіш 1981 жылдан бергі ең жоғары деңгей болып отыр. 18 мамырда жарияланған есепте бұл өсімнің негізгі себебі ретінде Ирандағы өлім жазасының күрт артуы көрсетіледі. 

Есепке сәйкес, Иранда бір жылдың ішінде 2 159 адам өлім жазасына кесілген. Құқық қорғаушылар бұл санды «аса қатты алаңдатарлық деңгей» деп бағалап, оның соңғы онжылдықтардағы ең жоғары көрсеткіш екенін айтады. Amnesty пікірінше, Иран билігі өлім жазасын саяси қысым жасау мен қоғамды бақылауда ұстау құралы ретінде жиі қолдана бастаған. Бұл үрдістің 2025 жылдың жазында Израильмен болған шиеленіс пен жаппай наразылықтардан кейін күшейгені атап өтіледі. 

Бұл есепке Қытай енгізілмегендіктен, ұйым статистиканың толық емес екенін ескертеді. Amnesty дерегінше, ҚХР-де жыл сайын мыңдаған адам өлім жазасына кесілуі мүмкін, алайда нақты мәліметтер мемлекеттік құпия болғандықтан жарияланбайды. Ираннан бөлек, өлім жазасының көбеюі Сауд Арабиясы, Кувейт, Египет, Йемен және АҚШ сияқты елдерде де байқалған. Сауд Арабиясында 2025 жылы кемінде 356 адам өлім жазасына кесіліп, бұл ел үшін рекордтық көрсеткіш тіркелген. Ал АҚШ-та орындалған өлім жазалары саны 47-ге жетіп, 2009 жылдан бергі ең жоғары деңгейге көтерілген. Олардың едәуір бөлігі Флорида штатында жүзеге асқан. 

Amnesty International сарапшылары бұл үрдісті әлемде авторитарлық бағыттардың күшеюімен байланыстырады. Олардың пікірінше, кейбір мемлекет өлім жазасын қоғамға қысым жасау, билікті күшейту және сын-пікірді басу құралы ретінде жиі қолдана бастаған. Дегенмен де ұйым кейбір елде өлім жазасынан бас тарту үрдісі жалғасып жатқанын да атап өтеді, бірақ жекелеген мемлекеттердегі күрт өсім жаһандық көрсеткіштің жоғарылауына себеп болып отыр.

Жарылқасын Шұғыла