Жастар және жұмыс: Тұрақсыздық па, әлде еркіндікке ұмтылыс па?

Бүгінгі еңбек нарығында жас мамандардың, атап айтқанда Зумерлер мен Альфа буынының бір жұмыс орнында ұзақ тұрақтамауы жиі талқыланатын мәселеге айналды. Көптеген жұмыс беруші бұл құбылысты «жауапсыздық» немесе «шыдамсыздық» деп бағаласа, психологтар мен әлеуметтанушылар мәселенің астары әлдеқайда тереңде екенін алға тартады. Аталған материалда жастардың жұмысқа көзқарасы неліктен өзгергенін және бұл үдеріске нақты қандай факторлар әсер ететінін саралап көреміз.

Бұл құбылыстың алғашқы себебі цифрлық дәуірдің психологиялық ерекшеліктерімен тікелей байланысты. Қазіргі жастар ақпаратты секунд ішінде қабылдауға дағдыланған, бұл олардың зейін қою қабілетіне айтарлықтай әсер етеді. Microsoft корпорациясының зерттеуіне сүйенсек, цифрлық технологиялардың дамуымен адамның бір нәрсеге назар аудару уақыты соңғы 20 жылда 12 секундтан 8 секундқа дейін қысқарған. Мұндай динамикалық ортада өскен буын үшін бірсарынды жұмыс процесі тез жалықтыратын кедергіге айналады. Олар нәтиженің жылдам болғанын қалайды және ұзаққа созылатын монотонды міндеттерден гөрі, шығармашылық еркіндік пен серпінді жобаларды іздейді.

Алайда, мәселе тек зейін қоюда ғана емес, сонымен қатар білім беру жүйесі мен нақты нарық арасындағы алшақтықта жатыр. Көптеген жас маман ЖОО-да алған теориялық білімдерінің практикалық жұмыс орнындағы талаптарға сай келмейтінін көріп, алғашқы айларда-ақ тосылып қалады. Университеттер іргелі білім бергенімен, заман талап ететін «жұмсақ дағдыларды» (soft skills) үйретуге әрқашан үлгере бермейді. Нәтижесінде, жастар өздерін маман ретінде жайсыз сезініп, өз қабілетін толық ашатын басқа салаларды іздеуге мәжбүр болады.

Бұл ізденіс көбіне психологиялық жайлылық пен еркіндікке ұмтылысқа ұласады. Егер алдыңғы буын үшін жұмыс – ең алдымен материалдық тұрақтылықтың кепілі болса, жаңа буын үшін эмоционалдық саулық бірінші орынға шықты. American Psychological Association (APA) деректеріне сәйкес, жастар арасында менталды саулық басты басымдыққа айналған. Олар жұмыс берушіден тек жалақы емес, сыйластық пен икемді жұмыс кестесін талап етеді. Стресс деңгейі жоғары немесе корпоративтік мәдениеті төмен ортада қалуды жастар өз еркіндігін шектеу деп қабылдайды.

Сонымен қатар, бұл еркіндікке ұмтылыстың астарында нақты экономикалық прагматизм де жатыр. Қазіргі нарықта жалақының өсуі инфляция қарқынына әрқашан жете бермейтіндіктен, жастар мансап баспалдағымен баяу көтерілгенше, компания ауыстыру арқылы табысын тез арада арттыруды тиімді стратегия деп санайды. Бұл олар үшін тұрақсыздық емес, өз капиталын дұрыс басқарудың бір жолы.

Түйіндей келгенде, жастардың жұмыс орнын жиі ауыстыруы – бұл жай ғана «еркелік» емес, өзгере жатқан әлемге бейімделудің көрінісі. Олар өзгерістен қорықпайды және өзін-өзі дамытуды бәрінен биік қояды. Бұл үрдіс жұмыс берушілер мен білім беру жүйесіне жаңа буынның ерекшеліктеріне бейімделу қажеттігін ұғындырады. Тек осындай өзара түсіністік орнағанда ғана, жастардың бойындағы жаңашыл энергияны ел дамуына тиімді бағыттау мүмкін болмақ.

Жұлдыз Шорманова