Ұялы байланыс тарифтері неге қымбаттады?

Жыл басынан бері елде ұялы байланыс тарифтерінің бағасы шамамен 25%-ға өскен. Операторлар бұл үрдісті жалғастырып, алдағы уақытта тарифтерді тағы да қымбаттатпақ. Бұл туралы Kazinform агенттігі жан-жақты талдау жасап, бағаның өсу себептері мен нарықтағы жағдайды саралады.

Баға қалай өзгерді?

Ұялы байланыс операторлары ақпан айынан бастап баға өсімін жариялай бастады. Тарифтер 500-ден 3000 теңгеге дейін қымбаттады.

Мәселен:

• Beeline 8 тарифке – 1000 теңгеден;

• Tele2 – 27 тарифке 1000–2800 теңге аралығында;

• Altel – 18 тарифке 1000–3000 теңге;

• Kcell және Activ – 500–1000 теңге қосқан.

Мұрағаттық тарифтердің де бұрынғы бағалары өзгеріске ұшырап отыр. Бұрын мұрағаттық тарифтердің бағасы өзгермей, сол күйінде сақталатын. Яғни, қаншаға қосылдыңыз — сонша төлей беретінсіз, жаңа абоненттерге ол тариф жабық болса да, бұрынғылар үшін шарт өзгермейтін. Ал қазір бұл артықшылық жойылып, операторлар мұрағаттық тарифтердің де бағасын көтеріп жатыр.

Операторлар не дейді?

Beeline, Tele2/Altel, Kcell/Activ компаниялары тарифтердің өсуін инфляциямен, желілерді жаңарту қажеттілігімен, теңге бағамының әлсіреуімен және шығындардың артуымен түсіндіреді. Сонымен қатар теңгенің құнсыздануы жабдықтарға кеткен шығынды еселеп жібергенін алға тартады.

Табыс қандай?

Ұлттық статистика бюросының дерегі бойынша, байланыс операторларының 2023 жылғы қаңтар–қыркүйек аралығындағы жиынтық табысы 1 триллион 3 миллиард теңгеден асқан. Бұл – алдыңғы жылмен салыстырғанда 12%-ға жоғары көрсеткіш.

Нарықтағы монополия және бәсеке тапшылығы

Қазақстанда ресми тіркелген байланыс операторларының саны 422 болғанымен, нарықты үш негізгі ойыншы – Beeline, Tele2/Altel, Kcell/Activ бөлісіп отыр. «Қазақтелеком» компаниялар тобының үлесі – 63%, ал Beeline-нің үлесі – 37%. Бәсекелестіктің аз болуы баға саясатына тікелей әсер етіп отыр.

Мемлекеттің араласуы мүмкін бе?

ҚР «Байланыс туралы» заңы бойынша операторлар тарифті өз бетінше белгілейді. Министрлік тек нарыққа жаңа ойыншыны енгізу арқылы ғана ықпал ете алады. Цифрлық даму министрлігі 2 жылдан кейін жаңа байланыс операторын нарыққа шығаруға дайын екенін мәлімдеді.

Тергеу және айыппұлдар

Соңғы 5 жылда ұялы байланыс операторларына 7 млрд теңге айыппұл салынған. Ал 2023 жылы үш ірі операторға бағаны келісіп көтерді деген күдікпен тергеу басталған. Қазір бұл іс ҚР Жоғарғы Сотында қаралып жатыр.

Не істемек керек?

Мәжіліс депутаттары тариф бағасын көтеру механизмін қайта қарауды ұсынып отыр. Олардың пікірінше, компаниялар баға өсімін Парламент немесе Үкімет алдында негіздеп, қоғамдық талқылаудан кейін ғана шешім қабылдауы тиіс.