Рекордтық құлдырау: Қазақстанда некелесу коэффициенті 1991 жылдан бергі ең төменгі межеге түсті

Қазақстанда отбасы институтының демографиялық көрсеткіштері айтарлықтай өзгеріске ұшырауда. 2025 жылдың қорытындысы бойынша, еліміздегі жалпы некелесу коэффициенті 5,62-ні құрап, Тәуелсіздік тарихындағы ең төменгі межеге жетті. ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросының алдын ала деректері осындай мәлімдеме жасауға негіз болып отыр.

Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, 1991 жылдан бері некелесу динамикасы үш негізгі кезеңді бастан өткерген: құлдырау, өсу және қайта төмендеу.

• Алғашқы рекорд: 1991 жылы коэффициент 10,1-ге тең болды.
• Екінші пик: 2013 жылы көрсеткіш 9,89-ды құрады.
• Қазіргі жағдай: Соңғы 12 жыл бойы жалғасып келе жатқан негативті тренд нәтижесінде коэффициент 4,27 тармаққа төмендеді. Бұл 1999 жылғы ең төменгі көрсеткіштен (5,8) де асып түсті.
  2025 жылы елімізде 114,5 мың неке тіркелді. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 7%-ға аз және соңғы 22 жылдағы ең төменгі көрсеткіш болып табылады.

Мамандардың пікірінше, коэффициенттің төмендеуі бірнеше факторға байланысты:

• Халық санының өсуі: Неке саны азайғанымен, жалпы халық саны қарқынды өсуде. Бұл арасалмақтың өзгеруіне әкеледі.
• Демографиялық толқын: Неке қиюшылардың 85%-дан астамы — 18-39 жас аралығындағы азаматтар. Бұл жас санатындағы халық санының кемуі неке санының азаюына тікелей әсер еткен.
• Жастың ұлғаюы: Қазақстандықтар отбасын құруға асықпайды. 2014 жылдан бері алғаш рет некеге тұрушылардың орташа жасы 27,1-ден 27,9-ға дейін өсті.
• Баламалы одақтар: Ресми тіркелмеген азаматтық некелер мен діни жолмен қиылған некелердің (неке қию) таралуы да ресми статистиканың төмендеуіне себеп болуы мүмкін.

Некелесу коэффициентінің төмендеуі қазақстандықтардың отбасын құрудан түбегейлі бас тартқанын білдірмейді. Дегенмен бұл үрдіс қоғамдағы әлеуметтік және демографиялық өзгерістердің басталғанын айқындайды.