Мемлекет бизнеске берген 1 теңге қолдауға 1 теңгеден де аз салық қайтады

Мемлекеттік аудит кәсіпкерлікті қолдауға бөлінген қаражаттың тиімділігі төмен екенін көрсетті. Жоғары аудиторлық палатаның қорытындысына сәйкес, бизнеске бағытталған шығындар одан жиналған салық көлемінен асып кеткен. Бұл деректерді Жоғары аудиторлық палатаның төрағасы Әлихан Смайылов Мәжілісте айтқан баяндамасында келтірді.

Аудит деректеріне сүйенсек, соңғы алты жылда кәсіпкерлерді қолдауға 4,5 трлн теңге жұмсалған. Қаражаттың шамамен 90 пайызы субсидия, жеңілдетілген несие, лизинг және кепілдік құралдарына бағытталған. Алайда бұл қолдаудың нақты экономикалық қайтарымы жүйелі түрде бағаланбаған.

Аудиторлар басты мәселенің бірі ретінде тиімділікті өлшейтін бірыңғай әдістеменің жоқтығын атап өтті. Әр ведомство нәтижені өз бетінше есептейді, ал бағалау көбіне тек жұмыс орындарының саны мен төленген салықпен шектеледі. Қосылған құн, бизнестің тұрақтылығы және ұзақмерзімді әсері ескерілмейді.

Тексеру барысында бірқатар жүйелі кемшілік анықталған. Мәселен, кейбір компаниялар бір мезетте 19 түрлі қолдау шарасын алған. Сонымен қатар талапқа толық сай келмейтін, рейтингі төмен кәсіпорындардың да мемлекеттік қолдауға ие болған жағдайлары тіркелген. Жекелеген жобаларда қаржыландыру көлемі асыра көрсетіліп, қаражат тиімсіз жұмсалған.

Аудитте даулы фактілер де келтірілген. Мемлекеттік қолдау алып отырған компаниялардың дивиденд төлегені, іс жүзінде жұмыс істемейтін зауытқа 2,4 млрд теңгеге инженерлік инфрақұрылым тартылғаны және бір жобада 20 млрд теңгенің игерілмей қалғаны анықталған.

Әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялардың қызметі де сынға алынған. Аудиторлардың айтуынша, олардың нақты миссиясы айқын емес, кейбірі заңда көзделмеген қызмет түрлерімен айналысады және көпшілігі шығынмен жұмыс істеп отыр.

Жалпы қорытынды бойынша, мемлекет бизнеске берген 1 теңге қолдауға көбіне 1 теңгеден де аз салық қайтады. Қаржылық көрсеткіштерге келсек, 133 млрд теңге тиімсіз жоспарланған немесе пайдаланылған, 132 млрд теңге бойынша есеп бұрмаланған, ал 13 млрд теңге көлемінде тікелей қаржылық бұзушылық анықталған.

Аудиторлық палата мемлекеттік қолдау жүйесін қайта қарап, тиімділікке бағытталған нақты әрі бірыңғай бағалау тетігін енгізу қажет екенін атап өтті.