Қытай Қазақстанға одан әрі жақындай түспек

Қазақстан мен Қытай арасында алыс-беріс тағы да артады. Өйткені өткен аптаның мәжіліс отырысында депутаттар екі ел арасындағы көлік тасымалы бойынша үш бірдей заң жобасын қабылдады. Олар: Қазақстан мен Қытай Халық Республикасының арасындағы халықаралық автомобиль тасымалдары, Қазақстан мен Қытай арасындағы Транскаспий халықаралық көлік бағытын дамыту, сондай-ақ оның ішінде Қытай – Еуропа қатынасындағы контейнерлік пойыздар үшін дамыту жөніндегі келісім. Жаңа заң жобасының бірқатар атап өтер тұстарына тоқталайық. 

Заң жобасын көлік министрі Марат ҚАРАБАЕВ таныстырды. Ол Қытай Қазақстанның ең ірі сауда әріптесі екенін атап өтті. Мәселен, тасымал көлемі 2023 жылы 2022 жылмен салыстырғанда  екі жарым есеге артып, 1,8 миллион тоннаны құраған. Ал жаңа заң бұл көрсеткіштерді одан әрі арттырып, екі ел автокөліктерінің емін-еркін кіруіне мүмкіндік береді.  Депутаттар заң жобасына қатысты сұрақтарын қойып, министрден бірқатар мәселеге назар аударуын сұрады. Мәселен, Ерлан Саиров бұл елдің транзиттік әлеуетін арттыратын заң екенін, алайда ол үшін ел ішінде инфрақұрылым тиісті деңгейде емес екенін жеткізді. Жолдардың сапасы сын көтермейтінін айтып, сынады. Ал Айдарбек Ходжаназаров министрлік Қытаймен бәсекелесу үшін қандай шаралар жасап жатқанын сұрады. Себебі, қазақстандық тасымалдаушылар Қайтаймен бәсекелесуге қауқарсыз болуы мүмкін деген күмән бар. Бірақ министр басқаша ойлайды. 

«Біздің тасымалдаушылар бәсекелестікке дайын. Өйткені, оның баршасы паритеттік негізде жүргізіледі. Яғни, жаппай Қытайдың көліктері бізге келіп, немесе біздің көліктер жаппай ол жаққа кетіп қалмайды. Мәселен, былтыр қазақстандық көліктер Қытайға 113 мың рейс жасаған. Ал қытайлықтар Қазақстанға 6 мың рейс жасаған. Оның үстіне 6 мың рейсті бізге кіріп, Хоргостан қалдырған. Ары қарай біздің тасымалдаушылар алып кеткен. Былайша айтқанда, бұл жерде есеп толықтай Қазақстан жағында», - деді көлік министрі М.Қарабаев.  

Заң аясында мына бір жайтты ерекше атап өткен жөн. Қытай шекаралас мемлекеттердің ішінен ешкімге Қазақстан секілді көлік дәлізін ашпаған. Мәжіліс депутаты Мұқаш Ескендіров бұл екі ел арасындағы тығыз байланыстың көрсеткіші деп есептейді. Сондай-ақ оның айтуынша, Қазақстанның көліктері Қытайдың ішімен бірнеше қалаларына тіпті, портына дейін бара алуы өте жақсы мүмкіндік.  

«Біздің жүк тасымалдаушылар Қытай елінің ішкі аймақтарына барады. Мысалы, Қытай портына жүк алып барып, ол жақтан қайта жүк алып, тек Қазақстанға ғана емес, Ресейге немесе басқа да мемлекеттерге алып баруға мүмкіндіктері бар. Менің ойымша, бұл біздің кәсіпкерлерге өте жақсы мүмкіндік»,- дейді депутат М.Ескендіров. 

Жалпы соңғы кездері Қазақстан мен Қытай арасындағы алыс-беріс көбейіп кетті. Визасыз режим, сауда-саттық, туризм, темір жол және көлік тасымалы тағы бар. Осылардың барлығында қазақ мүддесі қаншалықты ескеріліп жатыр? Онсыз да ел ішінде күншығыстағы көршіге сәл болса да сескене қарайтынымыз бар екені жасырын емес.  

«Біздің қоғамда «Синофофия» деген бар ғой. Бұл бізде ғасырлар бойы қалыптасқан дүние. Орта ғасырдан бері, тіпті одан да бұрын. «Қара қытай қаптаса» деген тақырып менталитетімізде бар нәрсе. Бірақ, жасалып жатқан келісімшарттар, мәселен, бүгін төрт бірдей ратификация жасалды. Бұлардың ешқайсысы ұлттық мүддемізге зардабын тигізбейді. Бұл мемлекетаралық дәрежеде, тең дәрежеде әлемдік дамудың негізінде жасалып жатқан дүние. Қазір әлем ашық. Бір бірімен аралас-құралас болып жатқан. Біз осындай кезде фобиямызды сақтап, «Ойбай» деп шекараны жауып тастауға болмайды. Әлем бір-бірімен интеграция болып жатқан кезде біз қалай іргеде тұрған бір жарым миллиард Қытайдың нарығынан қағылуымыз керек?», - дейді депутат Е.Бапи. 

Заң аясында қазақстандықтар өз көліктерімен Қытайдың ішкі қалаларына осы жылдың өзінде-ақ баруға мүмкіндік туады. Министрлік пен депутаттардың айтқандарын ескерсек, бұл келісімнен ұтылғанымыздан ұтатынымыз көп болады. 

Сапарғали Қанат