Қазақстанның кейбір қазба байлықтары қағаз жүзінде ғана бар – мемлекеттік аудит

Қазақстанның жер қойнауын барлау және пайдалану саласында жүйелі кемшіліктер көп. Бұны туралы Жоғары аудиторлық палата жариялаған мемлекеттік аудит қорытындысы дәлелдеп отыр. Сарапшылар пайдалы қазбалар саласының әлеуеті зор болғанымен, оларды игеру мен басқару ісінде бірқатар күрделі мәселе бар екенін айтады.

Геологиялық қорлар ресми түрде бар, ал шын мәнінде жоқ

Аудит нәтижесінде геологиялық барлау жұмыстарының жеткіліксіздігінен нақты расталған пайдалы қазбалар қоры азайып жатқаны белгілі болды. Қазіргі бар қорлардың едәуір бөлігі тек қағаз жүзінде есептелгенімен, олардың өндірістік әлеуеті дәлелденбеген. Бұл – геологиялық зерттеулерге қаржының аз бөлінуімен байланысты.

Жер қойнауын игеруге берілген лицензиялар болғанымен, көптеген компания белсенді жұмыс жүргізбей отыр. Мемлекеттік аудит лицензиялық жүйенің енгізілуі нақты нәтиже бермегенін көрсетіп отыр.

Цифрландыру мен бақылау жеткіліксіз

Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі цифрландыру, геологиялық деректер базасын құру, жаңа қорлар іздеу және жеке секторды тарту секілді негізгі міндеттерін орындай алмаған. Геологиялық ақпаратты сақтау орындарының ескіргені себепті елдегі маңызды мәліметтер жоғалуы немесе бүлінуі мүмкін.

Сондай-ақ аудит барысында мердігер компаниялар цифрландыру бойынша жұмыстарды орындамағаны үшін мемлекет есебінен 68,2 миллион теңге төленгені анықталды.

Салық саласындағы олқылықтар

Министрлік жер қойнауын пайдаланушыларға салық сараптамасынсыз жұмыс бағдарламаларын өзгертуге мүмкіндік берген. Бұл кейбір компанияның салық заңнамасын өз ыңғайына қарай түсіндіріп, бюджетке төленетін төлемдерден жалтаруына жол ашқан.

Елге қажет зертханалар жоқ

Пайдалы қазбаларды экспорттау кезінде олардың сапасын бақылау маңызды. Алайда елімізде халықаралық стандарттарға сай заманауи зертханалар тапшы. Бұл – шикізат сапасын дәл бағалауға кедергі келтіріп отыр.

Анықталған кемшіліктер:

• 81 рәсімдік заң бұзушылық;

• 16 жүйелі басқарушылық олқылық;

• Мемлекетке келтірілген нақты залал – 68,2 млн теңге.

Аудит нәтижесі бойынша Жоғары аудиторлық палата геология және жер қойнауын пайдалану саласын жетілдіруге арналған нақты ұсынымдар берді. Бұл жұмыстардың орындалуы тікелей бақылауда болады.