Қазақстанның 11 әуежайы тергеуде: бағаны негізсіз көтерген

Қазақстанның Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі жүргізген талдау нәтижесінде елдегі бірқатар әуежай халықаралық жолаушылар мен жүк тасымалдаушы әуе компанияларына авиаотынды қымбатқа сатып келгені анықталды. Агенттіктің мәліметінше, отандық әуе компаниялары керосинді жер қойнауын пайдаланушылардан мемлекеттік жеткізу кестесі бойынша тікелей алса, шетелдік тасымалдаушылар жанармайды көтерме және бөлшек делдалдар арқылы сатып алуға мәжбүр. Бұл жағдай олардың шығынын айтарлықтай арттырған.

Агенттіктің дерегінше, әуежайлар жанармайды сақтауға және сатуға арналған инфрақұрылымға тәуелсіз жеткізушілерді кіргізбей келген. Салдарынан отынды өздері немесе аффилиирленген компаниялар арқылы сататын әуежайларда шетелдік әуе компаниялары үшін баға 60 пайызға дейін өскен. Қазақстандағы авиаотын құны көршілес елдермен салыстырғанда 5–30 пайызға жоғары. Мұның салдарынан соңғы бес жылда жүк әуе тасымалы көлемі 36 пайызға, халықаралық қатынастар саны 58 пайызға қысқарған.

Мәселе 2017 жылдан кейін ушықты. Сол жылы табиғи монополия субъектілеріне өзге, реттелмейтін қызмет түрлерімен айналысуға рұқсат берілген болатын. Осыдан кейін әуежайлардың кірісінің 80 пайызына дейінгі бөлігі авиаотын сатудан түсе бастады. Алайда, бұл қаражаттың мақсатты жұмсалуы мемлекет тарапынан бақылауға алынбады.

Президенттің «Экономиканы ырықтандыру шаралары туралы» Жарлығын іске асыру аясында агенттік авиаотынды сақтау қызметіне қол жеткізудің жаңа ережелерін әзірледі. Ол барлық жеткізушілерге әуежайларда жанармай сақтауға міндетті түрде қолжетімділікті қамтамасыз етуді қарастырады және әуежайлардың одан бас тартуға құқығы болмайды. Ал инвестициялық жобаларды аяқтау үшін әуежайлардың уақытша отын сатуды жалғастыруына рұқсат беріледі, бірақ түсетін кіріс қатаң бақылауға алынады.

Сонымен қатар агенттік авиаинфрақұрылымды дамыту, кейбір қызмет түрлері бойынша тарифтерді көтеру, әуе отынын импорттауға қойылған шектеулерді алу сияқты қосымша шараларды ұсынды.

Қазіргі таңда 11 әуежайға қатысты монополиялық жоғары баға белгілеу фактісі бойынша тергеу жүріп жатыр. Олардың қатарында «Нұрсұлтан Назарбаев халықаралық әуежайы» АҚ, «Қорқыт Ата әуежайы» АҚ, «Сары-Арқа әуежайы» АҚ, «Шымкент әуежайы» АҚ, «Әулие-Ата халықаралық әуежайы» АҚ, «Қостанай халықаралық әуежайы» АҚ, «Өскемен халықаралық әуежайы» АҚ, «Түркістан халықаралық әуежайы» АҚ, «Орал халықаралық әуежайы» АҚ, «Семей халықаралық әуежайы» ЖШС және «Жезқазған-эйр» әуекомпаниясы бар. Бұдан бөлек, әуе отынының қайталама көтерме нарығындағы жеткізушілер де тексеріліп жатыр.