Қазақстандықтар бала асырап алудан қашқақтай ма? Статистикадағы үрейлі сандар

Соңғы жылдары Қазақстанда бала асырап алу көрсеткіші төмендеп, «қайталама жетімдік» мәселесі өршіп тұр. Мамандардың айтуынша, мемлекеттік мекемелердің саны азайғанымен, ата-анасынан уақытша немесе біржола айырылған балалардың тағдыры әлі де күрделі күйде қалып отыр, деп хабарлайды Finprom.kz.

ТМД Статистика комитетінің мәліметінше, соңғы 14 жылда Достастық елдерінде сәбилер үйінің саны 3 еседен астам қысқарған. Қазақстан бұл көрсеткіш бойынша Ресейден кейін екінші орында тұр. 2024 жылы елімізде 20 сәбилер үйі жұмыс істеді, бұл 2010 жылмен салыстырғанда 28,6%-ға аз. Алайда, мекеме саны азайғанымен, оған түсетін сәбилердің саны азаймаған.

Денсаулық сақтау министрлігінің дерегіне сүйенсек, 2024 жылы сәбилер үйіне 1,3 мың бала түскен. Бұл 2015 жылмен салыстырғанда 3,3%-ға көп. Мұндағы басты ерекшелік - баласын уақытша мемлекет қамқорлығына өткізетін ата-аналардың көбеюі. Тоғыз жыл ішінде мұндай жағдайлар 57,7%-ға артқан. Бұл халықтың әлеуметтік-экономикалық жағдайының қиындауынан азаматтардың мемлекет көмегіне жүгінуге мәжбүр екенін көрсетеді.

Асырап алудың азаюы және «қайталама жетімдік»

Ең өкінішті үрдіс — бала асырап алу көрсеткішінің күрт төмендеуі. Сәбилер үйінен бала асырап алу 2,3 есеге азайған. Ал жалпы интернаттық мекемелер бойынша бала асырап алу көрсеткіші 2015 жылдан бері 32 есеге төмендеп кеткен.

Бұған қоса, «қайталама жетімдік» мәселесі қоғамның дертіне айналды:

•  2024 жылы 235 бала асырап алған отбасылардан мекемелерге қайтарылған.
• Оның ішінде 164 бала опекундардың бас тартуы себебінен қайтадан мемлекет қарауына өткен.
• Патронаттық тәрбиеден бас тарту жағдайлары 13,2%-ға өскен.

Балалардың денсаулығы мен трансформация

Статистика тағы бір үрейлі деректі алға тартады: физикалық немесе психикалық дамуында ауытқуы бар тәрбиеленушілер саны 5 есеге (30-дан 167-ге дейін) артқан. Бұл коррекциялық көмектің тапшылығы мен күрделі жағдайдағы балаларды асырап алуға ниеттілердің аздығын білдіреді.

Қазіргі таңда Қазақстанда дәстүрлі «балалар үйі» деген ұғым жойылып, олар «Отбасын және балаларды қолдау орталықтары» болып қайта құрылды. Бұл мекемелерді институционалдық күтімнен отбасылық тәрбиеге көшіру стратегиясының бір бөлігі.

 Сарапшылардың пікірінше, қайталама жетімдікті жою үшін тек асырап алушыларға талапты күшейту жеткіліксіз, сонымен қатар бала алған отбасыларды психологиялық және әлеуметтік сүйемелдеу жүйесін жетілдіру қажет.