Қазақстан Қашаған бойынша 10,7 млрд долларлық келісімшартта жемқорлық болғанын мәлімдеді

Қазақстан үкіметі Қашаған мұнай кен орнын игеруге байланысты жалпы құны $10,7 млрд болатын келісімшарттарды жасасу кезінде жемқорлық болғанын мәлімдеген. Бұл туралы бірнеше аты-жөні аталмаған дереккөзге сүйенген Халықаралық зерттеуші журналистер консорциумы (ICIJ) жазды.

ICIJ мәліметінше, Қазақстан North Caspian Operating Consortium (NCOC) 2000 жылдары Қашағанды игеруге халықаралық құрылыс компанияларын тарту кезінде шамамен 12 келісімшарт жасасып, оларда пара беру, мүдделер қақтығысы және шығындарды қолдан өсіру белгілері болған деп есептейді.

Бұл талаптар Қазақстан мен NCOC арасындағы $160 млрд көлеміндегі халықаралық төрелік даудың бір бөлігі. Қазақстан үкіметі консорциумды Қашағанды игеру кезінде елдің ала алмаған табысына байланысты айыптап отыр. 2023 жылы басталған іс Гаагадағы Тұрақты төрелік сотында жабық қаралып жатыр және кемінде 2028 жылға дейін созылуы мүмкін.

Қазақстан тарапы даулы келісімшарттар Қашағандағы мұнай өндірудің айтарлықтай кешігуіне әкелгенін алға тартады. Үкіметтің пайымдауынша, соның салдарынан өнімді бөлу туралы келісімнің Қазақстан үшін тиімді шарттары уақытында күшіне енбей, мемлекет едәуір кірістен қағылған.

Қашаған – Каспий теңізіндегі әлемдегі ең ірі мұнай кен орындарының бірі. Оны игеретін NCOC құрамына Shell, ExxonMobil, CNPC, Inpex, Eni, TotalEnergies және қазақстандық «ҚазМұнайГаз» кіреді.

Кен орнын игеру құпия өнімді бөлу туралы келісіммен реттеледі. Оның шарттары консорциум мүшелеріне табысты толық бөлу басталғанға дейін мұнай сатудан түскен қаражат есебінен құрылысқа жұмсаған шығындарын өтеуге мүмкіндік береді.

ICIJ былтыр Қазақстан тарапы төрелік талқылауда Қашаған мұнайынан түсетін кірістің небәрі 2 пайызы мемлекетке, қалған 98 пайызы NCOC қатысушыларына тиесілі екенін мәлімдегенін жазған.

NCOC Қазақстанның заң бұзушылық туралы айыптарын жоққа шығарып келеді. Консорциум ICIJ-ге қатысушылардың тиісті келісімшарттар, Қазақстан заңдары және қолданыстағы талаптар мен озық тәжірибелер аясында әрекет еткеніне сенімді екенін мәлімдеді.

Қазақстанның Энергетика министрлігі мен жер қойнауын пайдалану құқықтарын басқаруға уәкілетті PSA компаниясы ICIJ сауалына жауап бермеген.