Импортқа тәуелді Қазақстан: Азық-түлік қауіпсіздігі неге әлсіреп барады?

Қазіргі таңда халықаралық сауда мен азық-түлік импорты ел экономикасының негізгі бөлігін құрайды. Қазақстан тұтынатын өнімдердің шамамен 40 пайызы — импорттық. Бұл әсіресе көкөністер, өңделген өнімдер, қант және сүт өнімдерінде анық байқалады. Импорттың мұндай деңгейі жаһандық дағдарыстар кезінде аса қауіпті: COVID-19 пандемиясы мен Украинадағы қақтығыс кезінде бағаның күрт өсуі және жеткізу тізбектерінің бұзылуы осының дәлелі.

Азық-түлік қауіпсіздігін 15 жылдан астам уақыт бойы зерттеп келе жатқан халықаралық сарапшылар әлемнің 135-тен астам елінде бұл бағыттың ұлттық саясатқа енгізілгенін айтады. Австралия, Дания, Норвегия, АҚШ секілді елдер ерте қолға алынған азық-түлік стратегиясының арқасында ішкі нарық тұрақтылығын 80% деңгейінде сақтап отыр.

"Қазіргі таңда азық-түлік жүйесінің әлсіз тұстары жыл сайын артып келеді. Әсіресе Батыс пен Солтүстік аймақтарда импортқа тәуелділік жоғары деңгейде қалып отыр. Бұл алдағы жылдары баға тұрақтылығына да, халықтың экономикалық қолжетімділігіне де әсер етуі мүмкін", – деп атап өтті ұлттық консультант Асель Мукашова.

Семинарда ФАО халықаралық сарапшысы Тугрул Темел де негізгі мәселеге тоқталды: «Қазақстанда азық-түлік қауіпсіздігіне қатысты басты проблема — саясаттың шашыраңқылығы. Бір министрлік бидайға субсидия берсе, екіншісі семіздікпен күресіп жүр. Біз калория бойынша емес, қоректілік бойынша саясат құруға көшуіміз керек. Дерек жоқ жерде басқару да мүмкін емес. Сондықтан бүгінгі тәуекелдер ертеңгі жүйелік дағдарысқа айналуы мүмкін», – деді ол.

Темел сондай-ақ елдің импортқа тәуелділігі мен климаттық қатерлерге әлсіз дайындық — болашақ тұрақтылықты әлсірететінін атап өтті:

"Біз тек бүгінгі өнімге емес, оның ертең қолжетімді болуына да жауаптымыз. Сауда әртараптандырылуы керек, бір ғана серіктеске тәуелді болу — үлкен геосаяси тәуекел", — деп қорытындылады халықаралық сарапшы.

Дукенбай Дильназ