Айдос Сарым: «Президент пара алса, түрмеге отырады»

Мәжіліс депутаты Айдос Сарым hronika.kz-ке берген сұхбатында Жаңа Конституция жобасындағы Президенттің тиіспеушілік мәртебесіне қатысты көпшілікті мазалаған сұрақтарға жауап берді. Депутаттың айтуынша, Мемлекет басшысының иммунитеті оны кез келген қылмыстан құтқармайды, тек оның ресми өкілеттігін атқару кезіндегі шешімдерін қорғайды.

Депутат Конституциядағы «Президент өз өкілеттігін орындау кезінде жасаған іс-әрекеттері үшін жауапқа тартылмайды» деген норманың мән-жайын ашып түсіндірді. Оның пайымдауынша, бұл норма Президенттің жеке қылмыстарына (мысалы, кісі өлтіру, ұрлық немесе пара алу) мүлдем қатысы жоқ.

«Шартты түрде елестетіп көрейік: мысалы, бесінші бір президент қолына пышақ алып, әйелін өлтірмек болды делік. Егер әйелі аман қалса, ол кемінде кісі өлтіруге оқталу бабы бойынша жауапқа тартылады, ал егер қайтыс болса – кісі өлтіргені үшін сотталады. Өйткені пышақ та, әйел де – президенттің өкілеттігіне немесе қызметтік міндетіне қатысты нәрсе емес. Ең көп дегенде бұл ерлі-зайыптылық қатынасқа жатады, ал ол, өзің түсінгендей, конституциялық міндетке кірмейді. Немесе президент пара алып, біреудің велосипедін ұрлады делік. Ондай жағдайда ол ұры ретінде жауапқа тартылады», – деді Айдос Сарым.

Импичмент тетігі қалай жұмыс істейді?

Депутат Жаңа Конституцияда Президентті жауапқа тарту механизмі — импичмент процедурасы сақталғанын атап өтті. Депутаттардың үштен бір бөлігі бұл мәселені көтере алады. Президент өзінің өкілеттік мерзімі аяқталғаннан кейін немесе импичмент арқылы қызметінен кеткен соң сот алдында жауап береді.

Неліктен Президентке ерекше мәртебе керек?

Айдос Сарымның түсіндіруінше, Мемлекет басшысына мұндай жеңілдіктер елдің қауіпсіздігі мен тұрақтылығын сақтау үшін қажет. Төтенше жағдайлар, соғыс немесе табиғи апаттар кезінде Президент шұғыл, кейде заң нормаларын айналып өтетін батыл шешімдер қабылдауы мүмкін.

• Халықаралық тәжірибе: Депутат АҚШ президенті Рональд Рейган мен Оңтүстік Корея конституциясын мысалға келтірді. Оңтүстік Кореяда президенттердің иммунитеті болғанымен, жемқорлық үшін жауапқа тартылмаған бірде-бір басшы жоқ екенін еске салды.

• Мақсат: Президент мемлекет мүддесі үшін шешім қабылдағанда «ертең мені осы үшін соттайды» деген қорқынышсыз жұмыс істеуі тиіс.

Депутат Жаңа Конституциядағы бұл өзгерістер – билік тармақтары арасындағы тежемелік әрі теңгерімдік тетікті нығайтудың маңызды қадамы екенін айтты.