Әлемдік әскери шығындар рекорд жаңартты: Қазақстан қорғанысқа қанша қаржы бөледі?

Соңғы он жылдықта әлем қарулануға бұрынғыдан да көп қаржы жұмсай бастады. Стокгольм халықаралық бейбітшілікті зерттеу институтының (SIPRI) соңғы есебіне сәйкес, 2025 жылы әлемдік әскери шығындар 2,887 трлн долларға жетіп, жаңа тарихи рекорд орнатты. Бұл – әскери шығындардың қатарынан 11 жыл бойы тоқтаусыз өсіп келе жатқанының белгісі. Сарапшылар мұны Украинадағы соғыс, Таяу Шығыстағы тұрақсыздық, Қытай-АҚШ бәсекесі және мемлекеттердің ұзақмерзімді қауіпсіздік стратегияларымен байланыстырады.

 Қазір әлем экономикасының шамамен 2,5%-ы қорғанысқа жұмсалады. Бұл көрсеткіш 2009 жылдан бергі ең жоғары деңгейге жеткен. Әлемдегі әскери шығындардың жартысынан астамы үш елге тиесілі: АҚШ, Қытай және Ресей. Тек осы үш мемлекеттің жиынтық әскери бюджеті 1,48 трлн долларды құрайды.

 Әлемде қорғаныс шығындарының артуы Қазақстанға да әсер етіп отыр. Қаржы министрлігінің дерегіне сәйкес, 2024 жылы секторға 1 163,4 млрд теңге бөлінсе, 2025 жылы 1 213,4 млрд теңгені құраған. Ресми жоспар бойынша, 2026 жылы Қазақстанның қорғаныс саласына бөлетін шығыны 1,427,8 млрд  теңгеге дейін жетпек. Бұл елдің жалпы ішкі өнімінің шамамен 1%-ына тең. 

 Алайда Қазақстандағы қорғаныс бюджетінің құрылымы ірі әскери державалардан ерекшеленеді. Қаражаттың басым бөлігі тек қару сатып алуға емес, жауынгерлік дайындыққа, әскерді ұстауға, авиациялық техниканы жаңғыртуға, дрон технологияларына және әуе қорғанысына бағытталып отыр. Сонымен қатар бюджет құрамында азаматтық қауіпсіздік шығындары да бар: төтенше жағдайлардың алдын алу, материалдық резерв қалыптастыру және апаттарға қарсы инфрақұрылымды дамыту.