АҚШ-тың жаңа санкциялары Иранға қаншалық ауыр тиеді?

Вашингтон мен Тегеран арасындағы текетірес жаңа, бұған дейін болмаған сұрапыл кезеңге өтті. АҚШ Президенті Дональд Трамп Иранды толықтай экономикалық блокадаға алуды көздейтін "Экономикалық Д-күн" (Economic D-Day) стратегиясын іске қосатынын мәлімдеді, деп хабарлайды BBC.

АҚШ әкімшілігінің бұл кадамы Тегеранмен арадағы шиеленісті әскери немесе дипломатиялық жолмен шешу мүмкіндігі азайған шақта жасалып отыр. Жаңа стратегияның басты ерекшелігі – АҚШ тек Иранның өзіне емес, Тегеранмен қаржылай немесе коммерциялық байланыс орнатқан кез келген мемлекетке "жойқын" экономикалық санкциялар қолданбақ.

АҚШ Қаржы министрі Скотт Бессент CNBC арнасына берген сұхбатында Вашингтонның бұл мәселеде ешкімге аяушылық білдірмейтінін кесіп айтты. Оның сөзінше, Ираннан мұнай сатып алатын, ақша аударымдарын жасайтын немесе теңіз арқылы жүк тасымалдайтын кез келген мемлекет АҚШ-тың қаржылық шектеулеріне тап болады.

"Сіздер не бізбен біргесіздер, не бізге қарсысыздар", – деп қатаң ескертті Бессент.

Жаңа шектеулердің толық ережелері мен механизмдері 24 тамызда өтетін баспасөз мәслихатында жарияланады.

Вице-президент Джей Ди Вэнс бұл шараларды қақтығыстың "жаңа кезеңі" деп атап, экономикалық қысымны ең тиімді құрал екенін алға тартты. Сондай-ақ, АҚШ үкіметі Қаржы министрлігі үйлестіретін санкциялар мен Иран порттарын әскери-теңіз блокадасына алуды біріктіретін "Экономикалық қаһар" (Operation Economic Fury) операциясының басталғанын хабарлаған болатын.

Иран бұл соққыға төтеп бере ала ма?

Тегеран 1979 жылғы Ислам революциясынан бері тұрақты түрде АҚШ санкцияларының астында өмір сүріп келеді. Осы уақыт ішінде Иран экономикасы сыртқы қысымдарға бейімделіп, санкцияларды айналып өтудің түрлі "көлеңкелі" механизмдерін меңгеріп үлгерген. Сарапшылардың айтуынша, Иран "көлеңкелі флот" кемелерін және тіркелмеген жаңа коммерциялық компанияларды пайдалану арқылы мұнай экспорттауды тоқтатпай келеді.

Атлантикалық кеңестің геологиялық геостратегия бойынша сарапшысы Имран Баюми бұл қадамды АҚШ-тың соғыста тығырыққа тірелгенін мойындауы деп бағалайды. Оның пікірінше, Вашингтон әлі де нақты стратегиялық түпкі мақсатты белгілеген жоқ.

Оған қоса, АҚШ-тың бұл доқ көрсетуі Қытай, Түркия және Ирак сияқты ірі мемлекеттердің қарсылығына тап болуы мүмкін. Өйткені АҚШ долларына тәуелді халықаралық банктер мен елдердің Вашингтон талабына қаншалықты бағынатыны әлі де жұмбақ. Жаңа санкциялардың қаншалықты тиімді болатыны дәл осы үшінші елдердің таңдауына байланысты болмақ.