Әбутәліп Мутәлі: Қазақстанда жеке деректердің қауіпсіздігіне нақты шаралар қажет

Елімізде интернеттегі алаяқтық пен деректердің заңсыз таралуы мәселесі өзекті күйінде қалып отыр. Осыған байланысты Мәжіліс депутаты Әбутәліп Мутәлі Үкіметке азаматтардың жеке деректерін қорғау бойынша шұғыл шаралар қабылдауды ұсынды.

Депутаттың айтуынша, соңғы жылдары жеке ақпараттың заңсыз жиналуы мен сатылуы, банк карталары мен онлайн-сервистер арқылы жасалатын алаяқтық оқиғалары жиілеген. 2025 жылы Қазақстанда 14 мыңнан астам интернет-алаяқтық фактісі тіркеліп, бұл өткен жылмен салыстырғанда 22%-ға артқан. Қылмыстардан келген залал 6 миллиард теңгеден асқан.

Еске сала кетсек, 2025 жылғы маусымда 16 миллионнан астам қазақстандықтың деректері ашық тараған еді. Бұл оқиға мемлекеттік және квазимемлекеттік жүйелердің осал тұстарын айқын көрсеткен.

«Мәселенің ауқымы кең, ал қолданыстағы шаралар жеткіліксіз. Көптеген компаниялар үшін қазіргі айыппұлдар символикалық сипатта, бұл жүйелі қорғаныс шараларын енгізуге ынталандырмайды», — делінген депутаттық сауалда.

Мәжіліс депутаты халықаралық тәжірибеге сүйене отырып, заңнаманы күшейтуді ұсынды. Мысалы, Еуропалық Одақта GDPR нормаларын бұзған компаниялар 20 млн еуроға дейін немесе жылдық айналымының 4%-ын айыппұл ретінде төлейді. Ал Қытай мен Австралияда бұл мөлшер одан да жоғары.

Осыған байланысты Әбутәліп Мутәлі Үкіметке мынадай ұсыныстар енгізді:

• жеке деректерді заңсыз пайдаланғандарға қатысты жауапкершілікті күшейту;

• мемлекеттік және квазимемлекеттік ІТ-жүйелердің қауіпсіздігін кешенді тексеру;

• негізгі ақпараттық жүйелерге аудит жүргізу;

• анықталған тәуекелдер бойынша нақты іс-шаралар жоспарын әзірлеу.

«Бұл қадамдар формалды сипатта қалмауы тиіс. Мақсат — азаматтарды нақты қорғау және мемлекеттік жүйелерге деген сенімді нығайту», — деді депутат Әбутәліп Мутәлі.