Жекеменшік мектептерді қаржыландырудағы былықтар анықталды

Үкімет Мемлекет басшысының бюджеттік тәртіпті күшейту жөніндегі тапсырмалары аясында қаржының тиімді жұмсалуына жүйелі талдау жүргізіп жатыр. Осы бағытта Премьер-министр Олжас Бектенов қаржы министрі Мәди Такиевтің жекеменшік мектептерді қаржыландыруға жүргізілген аудиттің алдын ала қорытындылары туралы баяндамасын тыңдады.

Қаржы министрлігінің мәліметінше, 2020–2025 жылдар аралығында жекеменшік мектептердің саны 203-тен 878-ге дейін өскен. Осы кезеңде ондағы оқушылар саны 53 мыңнан 322 мыңға жетіп, алты есе артқан. Соған сәйкес бюджеттен бөлінетін қаражат көлемі де күрт ұлғайып, 13,3 млрд теңгеден 248 млрд теңгеге дейін, яғни шамамен 20 есе көбейген.

Аудит нәтижесінде 2025 жылдың соңына дейін жекеменшік мектептерді қаржыландыру жүйесі бытыраңқы әрі жеткілікті бақылаусыз болғаны анықталған. Бұл деректерді бұрмалауға және бюджет қаражатын теріс пайдалануға жағдай жасаған. Осыған байланысты 2024 жылдың соңынан бастап қаржыландыру толықтай Orta-bilim.e-qazyna цифрлық платформасына көшірілген. Министрлік бұл жаңа тәсіл қаржыландырудың ашықтығын арттырып, заңсыздық тәуекелдерін айтарлықтай азайтқанын атап өтті.

Қаржы министрлігі анықтаған негізгі заңбұзушылықтардың қатарында:

• оқушыларды бірнеше мектепке тіркеу арқылы олардың санын қолдан көбейту;
• ғимараттардың нақты сыйымдылығын ескермей, оқушы орындарын нормативтен үш есеге дейін асырып көрсету;
• бюджеттен қаржы алу үшін табысты әдейі төмендетіп көрсету және салық төлемдерін азайту әрекеттері тіркелген.

Бұдан бөлек, жобалау-сметалық құжаттамасыз күрделі жөндеу жүргізілді деп көрсетіп, іс жүзінде тек ағымдағы немесе косметикалық жөндеумен шектелу деректері анықталған. Министрдің айтуынша, бұл жекеменшік мектептердің бір бөлігі мемлекеттік қаржыландыруды білім сапасын арттыру құралы емес, табыс көзі ретінде пайдаланғанын көрсетеді.

Қаржы министрлігінде аудиторлық тексерулер әлі де жалғасып жатыр. Оның қорытындысы бойынша жекеменшік мектептерді қаржыландыру тетігін жетілдіруге қатысты нақты ұсыныстар әзірленіп, Үкімет қарауына енгізілмек.