Жасанды интеллект: жаңа мүмкіндік пе әлде алаңдаушылық па?

Бүгінде жасанды интеллект (ЖИ) әлемнің көптеген елінде күнделікті өмірдің бір бөлігіне айналып үлгерді. Біреу оны жұмыста, екіншісі сабақ оқуда пайдаланады, енді біреу үшін ол жай ғана «ақылды көмекші».

Күні кеше өткен Ұлттық құрылтайда Мемлекет басшысы цифрландыру мен жасанды интеллект енді тоқтатуға болмайтын, жаңа шынайылықты қалыптастырып жатқан процесс екенін атап өтті. Президент бұл бағыттың тек экономикалық тиімділік үшін емес, ұлттық болмысымызды, мәдениетіміз бен тарихи жадымызды сақтауға да қызмет етуі тиіс екенін ерекше айтты. Осы тұрғыда «Ұлттық цифрлық мұра» қорын құру бастамасы - маңызды әрі стратегиялық қадам.

Цифрлық технологиялар мен жасанды интеллект қарқынды дамыған сайын ұлттық бірегейлігімізді сақтау өзекті бола түсуде. Президенттің сөзінше, тек тарихы мен мәдениетін электрондық форматқа көшіріп, оны жаһандық цифрлық өркениетке енгізген елдер ғана ұлттық бірегейлігін сақтап қала алады.

Елімізде жасанды интеллект пен нейрожелілерді  қолдану тақырыбы күн сайын өзекті бола түсуде. Соңғы әлеуметтік зерттеу нәтижесі бұл технологияларға қоғамның көзқарасы біркелкі емес екенін көрсетіп отыр(қатысқандар саны – 2400). Қазақстандықтардың бір бөлігі ЖИ-ді күнделікті немесе тұрақты пайдаланып жүрсе (47,4%), екінші жартысы оны мүлде қолданбайды (40,2%), тіпті бұл технология туралы алғаш рет естіп отырғандар бар (12,4%).

Жасанды интеллектіні ең белсенді қолданатындар – жастар, студенттержәне жоғары білімді азаматтар. Ал жасы үлкен, ауылдық жерде тұратын, табысы төмен адамдардың басым бөлігі бұл үдерістен шет қалып отыр. Яғни қоғамда цифрлық теңсіздік қалыптасып жатқандай.

Сонымен бірге, қоғамның ЖИ-ге деген көзқарасы да әртүрлі.Сауалнамаға қатысушылардың бір бөлігі оны уақытты үнемдейтін пайдалы құрал деп санайды. Ал енді біреуі оның теріс салдарына алаңдайтынын, атап айтқанда «адамдарды жұмыста алмастыруы мүмкін», «адамның ойлау қабілетін әлсіретеді», «ЖИ ұсынатын ақпарат жалған» деген өз үрейлерін білдірген.

Жасанды интеллект – уақыт талабы. Ең бастысы - қоғамды соған бейімдеу, цифрлық сауаттылықты арттыру және адамдардың қорқынышымен ашық жұмыс істеу. Қоғамға жаңа мүмкіндіктер әкелетін ақылды жүйелердің ертең жаңа әлеуметтік алшақтыққа айналуына жол бермеу.

Нұртай Гүлсайран

Қазақстандық қоғамдық даму институтының жетекші менеджері